The Review

Ο Αλμοδόβαρ μπήκε στις ζωές μας ορμητικά τη δεκαετία του ’80, παρέμεινε ασυγκράτητος και επέβαλε τον «περιθωριακό» κόσμο του –ένα πολύχρωμο, τολμηρό, δραματικό, εξωφρενικό queer σύμπαν– σε όλο τον πλανήτη. Έγινε ο πιο δημοφιλής Ισπανός σκηνοθέτης διεθνώς, χρησιμοποίησε το μελόδραμα, το νουάρ, τη μουσική, και δεν σταμάτησε να τονίζει την ισπανική ιδιαιτερότητα και καταγωγή του. Οι ταινίες του γέμισαν τις αίθουσες με λαϊκό, μικροαστικό κοινό που δεν το εχθρευόταν. Αυτός που είχε την οικογένεια (παραδοσιακή και καινούργια) στο κέντρο των ιστοριών του· που η Ισπανίδα μητέρα (αλλά και κάθε μητέρα) δεν έλειπε από καμιά ταινία του.

Ανέδειξε φοβερούς ηθοποιούς, γυναίκες οι περισσότερες, αλλά και άνδρες. Αν η προηγούμενη ταινία του, το «Διπλανό δωμάτιο», είχε ως θέμα της τον θάνατο και την ελευθερία επιλογής της στιγμής και του τρόπου με τον οποίον αυτός θα επέλθει, οι «Πικρές Γιορτές» επιστρέφουν σε ένα μάλλον προσφιλές του θέμα: πώς η ζωή του σκηνοθέτη περνάει στις ταινίες του. Οι Γάλλοι προτίμησαν να της αποδώσουν τον χαρακτηρισμό «αυτομυθοπλασία», μια λέξη που τα λέει όλα. Η ταινία, όμως, δεν φιλοσοφεί ούτε θεωρητικολογεί· είναι ένας ερεθιστικός και ελκυστικός κινηματογραφικός κόσμος με ήρωα έναν σκηνοθέτη που γράφει ένα σενάριο, κατακλέβοντας τις ζωές των γύρω του. Δυο παράλληλες ιστορίες, πραγματικότητα και μυθοπλασία, που κομψά και σοφά μπλέκονται, μέχρι να καταλήξουν σε μια εξαίσια κλιμάκωση. Ο Αλμοδόβαρ ξεγυμνώνει τις δημιουργικές του εμμονές και ενοχές και η ειλικρίνειά του είναι συγκινητική.

1966. Η Καρέζη έχει ήδη πίσω της την ταινία «Δις Διευθυντής», με την οποία εγκαινίασε ένα νέο γυναικείο πρότυπο, πιο χειραφετημένο και ανεξάρτητο από αυτό των κοριτσιών που πρόβαλλε ο κινηματογράφος της εποχής. Και πάει για μία ακόμα τεράστια επιτυχία, πάλι σε σενάριο των Ασημάκη Γιαλαμά - Κώστα Πρετεντέρη, πάλι με σκηνοθέτη τον Ντίνο Δημόπουλο, με συμπρωταγωνιστές τους Μπάρκουλη και Παπαγιαννόπουλο. 

«Τζένη Τζένη», Σπέτσες: Από τη μια οι εφοπλιστές που έχουν συνηθίσει να περνάει το δικό τους και θέλουν να βγει σώνει και καλά βουλευτής ο άσχετος ανιψιός τους Νίκος Μαντάς. Και από την άλλη ο ντόπιος κομματάρχης που επιβάλλει κάθε φορά τον δικό του υποψήφιο, τον Γκόρτσο, τον άνθρωπο του λαού. Πώς λέμε δεξιά-αντιδεξιά; Κάπως έτσι. Και στη μέση η Τζένη, κόρη του κομματάρχη, πανέξυπνη, μορφωμένη, όμορφη και φιλόδοξη φοιτήτρια Φιλοσοφικής, που μπλέκει σε μια ίντριγκα κάνοντας έναν λευκό γάμο με τον Νίκο, ώστε να τον βγάλει ο μπαμπάς της βουλευτή. Κι ύστερα έρχεται ο έρωτας… 

Ο Νίκος Καραθάνος, γεμάτος αίσθημα, αγάπη για το πρωτότυπο υλικό και την παλιά Ελλάδα αλλά έχοντας και συνείδηση των δυσκολιών μετέφερε την ταινία στο σανίδι με μεγάλα ονόματα: Γαλήνη Χατζηπασχάλη, Χρήστος Λούλης, Κώστας Μπερικόπουλος, Χάρις Αλεξίου, Ζέτα Μακρυπούλια, Ιωάννα Μαυρέα, Άγγελος Παπαδημητρίου. Κράτησε για τον εαυτό του τον ρόλο του κομματάρχη Κοσμά Σκούταρη, δηλαδή του Διονύση Παπαγιαννόπουλου, στον οποίο μετατόπισε το κέντρο βάρους της οπτικής του. Σ’ αυτήν τη «Τζένη Τζένη» του 2026 οι Σπέτσες δεν είναι τόσο φωτεινές, ο κόσμος δεν είναι τόσο καλοσχηματισμένος και σαφής, τα περιγράμματα λιώνουν, τα εκκλησάκια στριφογυρίζουν, οι θείες μπορεί να είναι θείοι, οι πλούσιοι δεν είναι καλοκάγαθοι σικ, αλλά κακόγουστοι killers. Όμως, το ζεϊμπέκικο της ερωτευμένης Τζένης μπορεί και σήμερα να σε απογειώσει. Κάπως έτσι μια ταινία του 1966, που την έχουμε δει δεκάδες φορές και θα την ξαναδούμε άλλες τόσες, αποκτά νέα ζωή, αφού έργα σαν αυτό των Ασημάκη-Γιαλαμά δεν εξαντλούνται ποτέ.

Ο μπαμπάς του Διονύση Σαμιώτη, ο θρυλικός πια Γιώργος Σαμιώτης, ήταν ο παραγωγός της «Αναπαράστασης» του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Ο γιος του δεν μεγάλωσε απλώς μέσα στο σινεμά αλλά έκανε και τρομερές, εξειδικευμένες σπουδές για να εξελιχθεί σιγά-σιγά σε μια κορυφαία προσωπικότητα του ελληνικού σινεμά. 

Το επάγγελμα του «παραγωγού», που κάποτε ήταν ο «μπαμπούλας» για τους σκηνοθέτες που ήθελαν να τα κάνουν όλα μόνοι τους, σήμερα είναι must, μία από τις καλές εξελίξεις του ελληνικού σινεμά. Ο Διονύσης Σαμιώτης, στην καλύτερη στιγμή της καριέρας του, επικεφαλής της TanweerProductions, υπογράφει το ένα blockbuster μετά το άλλο, όλα και με καλλιτεχνικές περγαμηνές, ποντάροντας σε ταλαντούχους –ακόμα και άγνωστους– σκηνοθέτες. Πολλοί προέρχονται και από το arthouseκομμάτι του σινεμά μας (Γκορίτσας, Τσεμπερόπουλος, Φραντζής). 

Ποιο είναι το μυστικό του που φέρνει τον κόσμο στις αίθουσες; Υπάρχει μια «σχολή Σαμιώτη»; Τι πιστεύει για τον σημερινό ελληνικό κινηματογράφο; Για τις ταινίες που, αν και πολύ καλές, δεν κόβουν εισιτήρια; Για την πολιτεία και τη δική της ευθύνη στην υπόθεση «ελληνικό σινεμά»; Ο Διονύσης Σαμιώτης απαντάει σε όλα, διηγείται ιστορίες, και αποκαλύπτει τα επόμενα σχεδιά του, ενώ ο Γιώργος Τσεμπερόπουλος, ο Έλληνας δημιουργός, που πάντα πίστευε σε ένα καλό σινεμά, το οποίο να αφορά το κοινό, μιλάει για τον «δικό» του Διονύση Σαμιώτη.

Η «Δεσποινίς Τζούλια» του Στρίντμπεργκ,γραμμένη το 1888, προκάλεσε μέγα σκάνδαλο:μια νεαρή αριστοκράτισσα που κάνει έρωτα με τον υπηρέτη του πατέρα της Ζαν δεν ήταν απλή υπόθεση εκείνη την εποχή – η Τζούλια, άλλωστε, στο τέλος του έργου, μη αντέχοντας αυτή την πτώση της, αυτοκτονεί. Σήμερα, όμως, που τα πράγματα έχουν αλλάξει, το τολμηρό και σκληρό κείμενο του Στρίντμπεργκ, μια αβυσσαλέα μάχη μεταξύ της Τζούλιας και του Ζαν τη νύχτα του Μεσοκαλόκαιρου, έβαλε τον Θωμά Μοσχόπουλο σε πιο κοντινούς μας δρόμους. 

Η φράση της Τζούλιας «έγινα μισή γυναίκα και μισή άνδρας» τον έκανε να στραφεί στη ρευστότητα των φύλων. Επηρεάστηκε πολύ και από το περίφημο βιβλίο της Γαλλίδας φεμινίστριας και φιλοσόφου Ελιζαμπέτ Μπατεντέρ «ΧΥ, Η ανδρική ταυτότητα», μια μελέτη της ανδρικής ταυτότητας και της ομοφυλοφίας. Δεν ήθελε –και δεν έκανε– ένα γκέι έργο αλλά μια παράσταση, στην οποία η ερωτική έλξη και η αμείλικτη σύγκρουση δυο ανδρών, που τους χωρίζει ταξική άβυσσος, δεν χαϊδεύει κανένα δικό μας σημερινό στερεότυπο. Αποκαλύπτει αλήθειες για τις ανθρώπινες σχέσεις και χωρίς την οποιαδήποτε υποψία σκανδάλου –όλα τα έχουμε δει και ακούσει πια– στηρίζεται απόλυτα στις δυνατές ερμηνείες δυο νέων ηθοποιών, του Γιάννη Καράμπαμπα (Ζαν) και του Νίκου Κοσώνα (Κος Ζυλ). 

Η παράσταση «Ο Κος Ζύλ» σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου παίζεται στο θέατρο Πόρτα.

Η συλλέκτρια Ειρήνη Παναγοπούλου, η ιστορικός τέχνης και επιμελήτρια Μπία Παπαδοπούλου, οι γκαλερίστες Αρσέν και Ρουπέν Καλφαγιάν, ο ιστορικός τέχνης και επιμελητής Χριστόφορος Μαρίνος, ο έμπορος έργων τέχνης Άγγελος Σταυρόπουλος και ο ομότιμος καθηγητής της αρχιτεκτονικής Γιώργος Τζιρτζιλάκης συζητούν για είκοσι από τα πιο σημαντικά έργα τέχνης στην Ελλάδα από τη δεκαετία του ΄60 μέχρι σήμερα. 

Η λίστα των έργων και των καλλιτεχνών για την οποία συζητάμε προέκυψε από τις επιλογές των καλεσμένων και αντικατοπτρίζει τις εξελίξεις της σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα, την εδραίωση της νεωτερικότητας στη σύγχρονη τέχνη, τις νέες γλώσσες που διαμορφώνονται και το άνοιγμα της τέχνης σε θέματα κι κοινωνικά σύνολα. 

Συζητείται ακόμα η σύζευξη και η συνάντηση των τεχνών έξω από τις γκαλερί, η ανάπτυξη της εξωστρέφειας από τη δεκαετία του ’80 και έννοιες που έρχονται στο επίκεντρο της δημιουργίας: το μεταναστευτικό, ο νόστος, η μυθολογία, το σώμα, ο χώρος. Ενώ από την αναπαράσταση περνάμε σε χώρους εμπειρίας, αλλάζει και η θέση και του θεατή που πολλές φορές γίνεται μέρος του συμβάντος. Ανατρέχουμε σε σπουδαίες στιγμές που συνέβησαν στην Αθήνα, στον Πειραιά και στην Πάτρα, με τους χώρους τέχνης να επαναπροσδιορίζονται και νέα περιβάλλοντα να δημιουργούνται, ενώ ξεκινά η μια συζήτηση που διαρκεί μέχρι σήμερα για το τι σημαίνει έργο.

 

Σημείωση: Ο επιμελητής Πάνος Γιαννικόπουλος απουσιάζει στο εξωτερικό, γι’ αυτό δεν μπόρεσε να πάρει μέρος στο podcast.

 

Τα έργα:

Χρύσα Ρωμανού / Λαβύρινθοι

Chryssa / Κυκλαδικά βιβλία 

Ακριθάκης / Το Μπαρ

Γιάννης Τσαρούχης / Τέσσερις εποχές 

Μπία Ντάβου / Ιστία 

Θανάσης Τότσικας / Το εργαστήρι του Ηφαίστου 

Takis / Το αδύνατον - Ο άνθρωπος στο Διάστημα 

Γιάννης Κουνέλης / M/S Ιόνιον

Γιάννης Μόραλης / Επιτοίχια σύνθεση στο Χίλτον

Ρένα Παπασπύρου / Επεισόδια στην ύλη - Στίλπωνος 7

Νίκος Αλεξίου / The End

Διοχάντη / Χωρίς τίτλο (εγκατάσταση στο Drakos art center) 

Γιώργος Λάππας / Mappemonde 

Βλάσης Κανιάρης / Αλίμονο Ελλάδα ή Ο ζωγράφος και το τέλος το κόσμου 

Νίκος Κεσσανλής / Φαντασμαγορία της ταυτότητας/ Η ουρά (μετρό Ομόνοιας) 

Λήδα Παπακωνσταντίνου / Το Κουτί

Στάθης Λογοθέτης / περφόρμανς στο Πόρτο Ράφτη

Γιάννης Γαΐτης / Κηδεία της ζωγραφικής 

Αλέκος Φασιανός / Αθηναΐκό Πανόραμα 

Άσπα Στασινοπούλου / Φωτιά στο νερό