Bertso jarriak

Kattalin Arabolaza Palomo (Oiartzun, Gipuzkoa, 2009). 9 urte zituela hasi zen bertsotan, Haurtzaro Ikastolako bertso eskolan, eta bertan aritu zen DBH 2. mailara arte. Oreretako Xenpelar Bertso Eskolan jarraitu zuen bertsotan, eta orain Oiartzungo Martzelina elkartean ere ari da. Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketan parte hartu du bi aldiz. Bietan finalera iritsi da.

Gu garela arazoa

Doinua: Askatasunaz.

1.-

Gaur eguneko kontua da hau

ez biharra, ez atzoa

teknologiak jo duenetik

guganako erasoa

hor etortzen da adikzioa

izeneko marrazoa

ta pantaileri nahiz ta botatzen

diegun erru osoa

ez ote gara konturatuko

gu garela arazoa

2.-

Egunez egun gai honek dauka

ikaragarrizko sona

dirudienez pantailek dute

falta zaigun zoriona

haurrena ere ailegatu da

ta tamalez ezta broma

horren goiz hartzen dute eskutan

ta gainera marka ona

ia idazten ikasi aurretik

jasotzen dute aifona

3.-

Pisa dorrea Erroman dago

eta Parisen Eiffela

ahalik urrunen bidaiatuta

handitzen denez nibela

irri txiki bat argazkirako

ta postureo itzela

ta sareetan zintzilikatu

ezin zitekeen bestela

jendeak gu non ibili garen

jakin nahi balu bezela

4.-

Mobila hartu eskutan eta

ia dirudigu markes

orduak pasaz txateatzeko

ohean etzanda ahuspez

ta aurrez aurre hitz egiteko

hain lotsati ta hain trakets

beraz, atea jo beharrean

ez nau harrituko batez

bizilagunak gatza eskatzeko

idatziko dit uatxapez

5.-

Instagrameko historia bat

eta tiktokeko trenda

hatzaz goraka pasa ohi dugun

ehunka reelsen zerrenda

zenbat denbora pasatzen dugun

ezin genezake zenba

pantaila aparte uztea horren

konplikatua al zen ba?

Kontrolatua zirudiena

beharrezko bihurtzen da

6.-

Begira zagun gugana eta

gutxiago ingurua

bakoitzak hasi behar du eta

bere kontrako gudua

ez dezagula alferrik galdu

minutua, segundua

ohartu gabe tita batean

aldatzen denez mundua

orainak ihes egin aurretik

altxa dezagun burua

Kattalin Arabolaza Palomo (Oiartzun, Gipuzkoa, 2009). 9 urte zituela hasi zen bertsotan, Haurtzaro Ikastolako bertso eskolan, eta bertan aritu zen DBH 2. mailara arte. Oreretako Xenpelar Bertso Eskolan jarraitu zuen bertsotan, eta orain Oiartzungo Martzelina elkartean ere ari da. Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketan parte hartu du bi aldiz. Bietan finalera iritsi da.

Gu garela arazoa
Doinua: Askatasunaz.

1.-
Gaur eguneko kontua da hau
ez biharra, ez atzoa
teknologiak jo duenetik
guganako erasoa
hor etortzen da adikzioa
izeneko marrazoa
ta pantaileri nahiz ta botatzen
diegun erru osoa
ez ote gara konturatuko
gu garela arazoa

2.-
Egunez egun gai honek dauka
ikaragarrizko sona
dirudienez pantailek dute
falta zaigun zoriona
haurrena ere ailegatu da
ta tamalez ezta broma
horren goiz hartzen dute eskutan
ta gainera marka ona
ia idazten ikasi aurretik
jasotzen dute aifona

3.-
Pisa dorrea Erroman dago
eta Parisen Eiffela
ahalik urrunen bidaiatuta
handitzen denez nibela
irri txiki bat argazkirako
ta postureo itzela
ta sareetan zintzilikatu
ezin zitekeen bestela
jendeak gu non ibili garen
jakin nahi balu bezela

4.-
Mobila hartu eskutan eta
ia dirudigu markes
orduak pasaz txateatzeko
ohean etzanda ahuspez
ta aurrez aurre hitz egiteko
hain lotsati ta hain trakets
beraz, atea jo beharrean
ez nau harrituko batez
bizilagunak gatza eskatzeko
idatziko dit uatxapez

5.-
Instagrameko historia bat
eta tiktokeko trenda
hatzaz goraka pasa ohi dugun
ehunka reelsen zerrenda
zenbat denbora pasatzen dugun
ezin genezake zenba
pantaila aparte uztea horren
konplikatua al zen ba?
Kontrolatua zirudiena
beharrezko bihurtzen da

6.-
Begira zagun gugana eta
gutxiago ingurua
bakoitzak hasi behar du eta
bere kontrako gudua
ez dezagula alferrik galdu
minutua, segundua
ohartu gabe tita batean
aldatzen denez mundua
orainak ihes egin aurretik
altxa dezagun burua

Danel Herrarte (Aramaio, Araba, 2004). Peru Abarrategi irakasle zuela hasi zen bertso eskolan, gaztetxotan. 2019ko Arabako Eskolartekoan kantatu zuen lehenengo aldiz, eta hurrengo urtean Kuadrillarteko Sariketako txapela irabazi zuen, Aramaioko Izenbakuek taldeko kide modura. Arabako Bertsolari Txapelketan bi bider kantatu du gaur artean; 2022an parte hartu zuen aurreneko aldiz, eta iazko txapelketan ere aritu zen kantuan.

Bizi ditudan bi munduari jarriak

Doinua: Elizan sartu ziradenian A


1.-

Mundu honetan badaramatzat
ia hogeita bat urte
Ta gutxiegi direla ere
edonork esango luke
Aitakeria jarrera_ordea
ona denik ez dut uste
Nik hogeita bat urtez bizia
bertsotan jarri nahi nuke

2.

Baserri giro bete-betean
jaio nintzen buruz buru
Baina ni enaiz baserritarrik
finena izan seguru
Bizi izan ditut baserri giro,
herri eta hiriburu
Eta kanpotik begiratuta
bereizten ditut bi mundu

3.

Nahizta bakoitzak ireki didan
maitasun handiz atea
Nabaria da bi mundu hoiek
duten polaritatea
Baserriaren lan beharra ta
hiriaren disfrutea
Nola uztartu litezken zail da
niretzako esatea

4.

Jende artean naizenaz inoiz
agertu arren lotsati
Lotsak harrotzen ongi_ikasi dut
denbora_aurrera joaki
Harrotasuna ez da ordea
baserri giroan aski
Probatu duen gozo bat ezin
ken dakioke haur bati

5.

Konfort gunea alboratzea
kontu erraza al da ba
Nahizta guztiok gustuko dugun
bizimoduan patxada
Gizartearen lege berriei
jarraika ari bagara
Aurrerapena atzerabide
izango da beharbada

6.

Nola guztiok gurpil berari
bultza ta bultza gabiltzan
Ni ere enaiz gurpil hortatik
bereizteko kapaz izan
Baina bereiztu izan nautenez
gauza batzuek bizitzan
Horra sei bertso nire bizitzaz
nahi duenak entzun ditzan

Patxi Iriart (Hiriburu, Lapurdi, 1988). Zientzia Ekonomikoetan lizentziaduna da. Euskal Herriko Laborantza Ganberan ari da lanean 2014. urteaz geroztik.
11 urte zituela, Baionako bertso eskolan hasi zen Karlos Aizpurua irakaslearen gidaritzapean. Bere lehen plaza bertso eskolako lagunekin egin zuen Baionan.
Azken urteetan Itsasuko bertso eskolako kide da.
Txapelketei dagokienez, eskolartekoetan parte hartu du hainbat urtetan, eta 2004an Xibero, Lapurdi eta Baxenabarreko Gazteen Xapelgoa irabazi zuen. Xilaban ere hainbat alditan parte hartu du, eta 2021ean finalean kantatu zuen. 2022an Bertsolari Txapelketa Nagusian aritu zen aurrenekoz.


Memoriaren olana

Doinua: Orainaldiko idazlan batek


1.-

Hirurogeita hamabostean Franco jenerala

Borrokaturik jarri zieten gerla tribunala

Zuzenaren kontra bala

Garbitu zituzten hala

Jon eta Angel, Jose, Ramon ta Humberto bezala


2.-

Guretzat Txiki ta Otaegi bada historia

Entzun dut beren motiboetan ez zela ongia

Gogora-ren teoria

Egiaren hilobia

Orai garbitu nahi al dute gure memoria?


3.-

Frankismoaren kontra borrokan emanik bizia

Nora joan da errespetua, nora dezentzia?

Utzitako herentzia

Ez da ez delinkuentzia

Nola ez dira izanen gure erreferentzia?


4.-

Orduan bizi baziren Franco ta faxisten peko

Gaurko solasak bizikidetza eta bakez lepo

Debekua oroitzeko

Trantsizioa zer zepo

Demokraziak badu oraindik bide egiteko


5.-

Kondaira bera emanen dute bihar eta etzi

Beharko dugu gure egian itsuki sinetsi

Nahiko gaituzte hertsi

Baina ezin dugu etsi

Diferenteak baikara ezin gaituzte irentsi


6.-

Otaegi ta Txikik merezi dute narratiba

Beren izenak jalgi ditzagun zulotik argira

Olana berriz mendira

Olana plaza erdira

Zuzena hori delako eta gureak baitira

15 bat urte zituela kantatu zuen lehenengoz, Busturiko jaietan; eta BBK sariketa izan zuen lehen txapelketa. 18 urte zituela, Bizkaiko Txapelketarako sailkatze fasea zen eskualdeko txapelketan hartu zuen parte. Ordutik, Bizkaiko Txapelketan abestu du bi urtero. Bizkaiko Bertsozale Elkarteko langilea da, eta Gernika-Lumoko Lilibertso taldeko kidea.

LARRU-HUTSIK

Doinua: Egunsenti batean

1-

Zu, ibilitakoa
zarpail lehenean
sedukzio bideen
pausu herrenean
orain berriro hemen
zaude kemenean
izarapeko estalpe
ustez lerdenean
ausardiaz aritu
zara DM-an
maitasun asko omen
duzu DNAn
baina hotza sartzen da
logela denean
biluzik dagoena
norbera denean.

2-

Jolasten hasi ordez
ahaztuta paripez
hizketan jardun zara
sentibera txipez
"berdintasuna sortu
nahi dut bat-egitez
gozatu parekotzat
ditugun praktikez"
hain esaldi bortitzik
ez dio nornahik, ez
gizon bat zara, horrek
dakarrena maitez
lokabetu ezean
barne rol zenbaitez
behintzat disimulatzen
ahalegindu zaitez.

3-

Sexua ez da organo
baten hazkundea
baizik (e)ta elkarri piztu
nahia azkurea
gaur berak ezarri nahi
du latitudea
zure goiko aldera
ekarri du behea
iztartean ageri
zaion orubea
seinalatuz hankekin
sortu da V-a
nahiz eta geziari
hor geratu beha
zure sentitzen duzu
baina ez da zurea.

4-

Kopeta izerditan
begiak dirdaitsu
piztia da katutxo
bat zena oraintsu
utzi nahiean legez
azala orbaintsu
mugimendu mingarriz
zabiltza alaitsu
pornotik ikasia
gorpuzten darraizu
indarra baztertzeko
ez baitzara gai zu
zaplazteko, birao...
guztia da haizu
berari galdetzea
otu ote zaizu?

5-
Geldian etzanda nahi
zenuke jarraitu
eta ahal den azkarren
tratuak amaitu
ez zazu zeurekoiki
maindirea blaitu
berak lehorte beste
asperdura baitu
energia zaizunez
berariaz ahitu
berea tenkatu da
zurea nasaitu
gorputz bat bistan baina
ene, ze lasaitu
zure zilborrak soilik
eszitatzen zaitu.

6-

Larru jotzea eten
eta parebako
egia bota dizu
zure kalterako:
«Koldo, utzi dezagun
beste baterako
ez dagoen lekutik
ez da aterako
sexua izan daiteke
hamaika erako
baina betiere funts
berberaren gako:
enpatia behar da
eginahalerako
plazera bera ere
ardura delako».