Partner im RedaktionsNetzwerk Deutschland
Página inicialPodcasts
TẠP CHÍ KINH TẾ

TẠP CHÍ KINH TẾ

Podcast TẠP CHÍ KINH TẾ
Podcast TẠP CHÍ KINH TẾ

TẠP CHÍ KINH TẾ

Guardar

Episodios disponibles

5 de 24
  • Khí hóa lỏng LNG đe dọa thế áp đảo của Nga ?
    Nga nhường thị trường năng lượng châu Âu lại cho Mỹ. Nhờ có khí hóa lỏng LNG/GNL, Qatar trở thành tâm điểm trong chính sách năng lượng của Liên Âu. Trung Quốc đi buôn có lãi khi mua vào khí đốt của Nga với giá rẻ, bán lại cho châu Âu theo thời giá thị trường. Đó là ba thay đổi lớn trên bàn cờ năng lượng thế giới vì chiến tranh Ukraina. Thủ tướng Đức Olaf Scholz thở phào nhẹ nhõm, kể từ đầu tháng 12/2022 tập đoàn dầu khí Adnoc của Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất bắt đầu xuất khẩu khí hóa lỏng LNG (GNL theo tiếng Pháp) cho Berlin. Thỏa thuận vừa đạt được sau vòng công du ba nước trong vùng Vịnh (24-25/09/2022) của thủ tướng Đức, giảm bớt áp lực với chính phủ. Cũng trong lĩnh vực này, cuối tuần qua tập đoàn dầu khí Pháp TotalEnergies thông báo đầu tư thêm 1,5 tỷ đô la để cùng khai thác mỏ North Field South với QatarEnergy. TotalEnergies trước đây đã đầu tư 2 tỷ đô la vào Qatar trong dự án North Field East. Đến 2026 North Field East bắt đầu cung cấp LNG cho châu Âu. Trên bản đồ thế giới, Qatar cùng với Hoa Kỳ và Úc là ba nhà cung cấp LNG quan trọng nhất. Cho đến rất gần đây, khách hàng chính của ba nguồn cung cấp này là châu Á, chính xác hơn và theo thứ tự là Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Châu Âu cho đến tháng 2/2022 đã đánh cuộc vào dầu hỏa và khí đốt của Nga, ít quan tâm đến khí hóa lỏng. Vào lúc Matxcơva đưa quân sang Ukraina, 55 % khí đốt của Đức do một mình nước Nga cung cấp. Mặc dù ban hành lệnh trừng phạt Nga. Mãi đến cuối tháng 7/2022 Nga vẫn đảm bảo 1/3 năng lượng cho cỗ máy công nghiệp lớn nhất của Liên Âu. Ẩn số Trung Quốc Nga càng lúc càng khóa chặt các đường ống dẫn dầu vào khí đốt vào châu Âu, đặt toàn khối trước nguy cơ thiếu điện vào mùa đông này. Thị trường khí tự nhiên hóa lỏng « căng » thêm nữa vào lúc Hàn Quốc, khách hàng lớn thứ hai trên thế giới phải đong đầy 90 % kho dự trữ từ nay đến cuối tháng 10/2022. Nhật lo xa đã đạt chỉ tiêu từ lâu nay. Riêng với Trung Quốc, nhu cầu về LNG của nước này vẫn còn là một ẩn số : Liên Âu chưa biết có phải cạnh tranh với Trung Quốc để tranh giành LNG của các nhà cung cấp hay không. Trước mắt, câu trả lời có lẽ là không. Thứ nhất, hiện tại Trung Quốc đang dễ dàng mua dầu hỏa và khí đốt của Nga. Thứ hai, do tác động từ các đợt phong tỏa liên tiếp, các nhà máy tại Hoa Lục phải đóng cửa, nhu cầu tiêu thụ năng lượng tại « công xưởng » của thế giới này có khuynh hướng sụt giảm. Thứ ba nữa là Trung Quốc vẫn thiên về than đá, một giải pháp tuy gây ô nhiễm, thải nhiều CO2 nhưng rẻ hơn cho các nhà sản xuất. Ba yếu tố này cộng lại đã cho phép Trung Quốc dễ dàng « nhường » những các hợp đồng LGN của mình với Nga lại cho châu Âu. Báo tài chính Nhật Nikkei đầu tháng 9/2022 châm biếm gọi Trung Quốc là vị « cứu tinh » của Liên Âu : 45 tàu chở LNG của tập đoàn SINOPEC đã chuyển hướng trực chỉ châu Âu thay vì đi tiếp về Hoa Lục. Trong tám tháng đầu 2022, Trung Quốc đã bán lại cho các đối tác châu Âu khoảng 3 triệu tấn khí hóa lỏng, và nhờ vậy mà đã « lãi gấp đôi, thậm chí là gấp ba » so với giá hợp đồng khi mua vào của LNG của Nga. Nhà báo của Le Monde và cũng là một chuyên gia về bản đồ, về địa lý Delphine Papin ghi nhận : « Trên thế giới hiện nay có 640 tàu chở khí hóa lỏng, đó là những loại tàu đặc biệt với bồn chứa lớn, có cách nhiệt. Qua hệ thống theo dõi và định vị sử dụng trong ngành giao thông vận tải đường biển, người ta thấy càng lúc càng có nhiều tàu đang di chuyển về châu Á đã đột ngột đổi hướng, trực chỉ châu Âu ». Khủng hoảng năng lượng châu Âu : Mỹ thắng lớn Từ đầu cuộc xung đột Nga-Ukraina các tàu chở khí LNG tấp nập qua lại giữa hai bờ Đại Tây Dương : Liên Hiệp châu Âu nhập khẩu thêm 60 % khí hóa lỏng của Mỹ, trong khi đó thị phần khí đốt của Nga tại châu Âu đang từ 40-45 % trước chiến tranh Ukraina đã rơi xuống còn 9 % theo lời chủ tịch Ủy Ban châu Âu, Ursula von der Leyen. Điều đó không cấm cản hóa đơn thanh toán năng lượng của Liên Âu cho các nhà cung cấp Nga tăng vọt : trong 9 tháng đầu năm nay, bất chấp lệnh cấm vận, Liên Âu đã rót 158 tỷ đô la vào các tập đoàn dầu khí của Nga.   Để bù đắp vào khoảng trống hơn 155 tỷ mét khối khí đốt của Nga một năm, Liên Âu đã đánh cược vào khí đốt của Hoa Kỳ. Từ 2016 nhờ công nghệ khai thác dầu, khí đá phiến, Mỹ đã nhanh chóng trở thành một nhà cung cấp lớn của thế giới. Trong lĩnh vực LNG, Mỹ thậm chí đã qua mặt cả Qatar. Vào lúc Nga dùng năng lượng như một loại vũ khí để bắt chẹt châu Âu, khóa các đường ống sang Đức, giảm nguồn cung cấp cho Ý, ngừng cung cấp cho Ba Lan và Bulgari thì tổng kinh ngạch xuất khẩu khí hóa lỏng của Mỹ vào Liên Âu đã được nhân lên gấp đôi : trong 6 tháng đầu năm, Liên Âu nhập khẩu 27 triệu tấn LNG của Mỹ thay vì 21 triệu tấn cho cả năm 2021. Trong cùng thời gian này, số lượng tàu chở khí hóa lỏng từ Mỹ đã cập các bến cảng châu Âu cao hơn nhiều so với khoảng 230 lượt trong cả năm 2021. Thống kê của bộ Thương Mại Mỹ cho thấy 70 % xuất khẩu LNG trong năm 2022 dành để bán sang châu Âu thay vì 30 % như năm ngoái. Trên thị trường châu Âu, Hoa Kỳ là nguồn cung cấp đến gần một nửa nhu cầu tiêu thụ khí hóa lỏng. Chính quyền Biden mùa xuân vừa qua cam kết cung cấp đến 50 tỷ mét khối khí hóa lỏng một năm cho các « đồng minh châu Âu » và có khả năng « giúp đỡ » Bruxelles thêm 20 tỷ mét khối nữa nếu như Liên Âu chịu « trả giá » theo luật cung cầu ! Qatar về thứ nhì như bị bỏ xa lại phía sau với 15 % - Nga trước mắt vẫn đứng thứ ba với  14 % theo số liệu của eurostat (tháng 6/2022) Thierry BROS giáo sư trường Khoa Học Chính Trị Paris, Sciences Po phân tích : «  Châu Âu trông cậy nhiều vào Qatar và Mỹ là hai nhà sản xuất khí hóa lỏng tương đối rẻ. Giá thành của Úc đắt hơn. Châu Âu để giảm bớt lệ thuộc vào năng lượng của Nga hướng về các nhà cung cấp tương đối gần với mình về mặt địa lý hoặc là gần gũi về chí hướng. Trong bài toàn này, đương nhiên Liên Âu hướng tới Qatar và Hoa Kỳ ».   Qatar ông khổng lồ sắp vươn vai thức dậy Với chiến tranh Ukraina, Doha trở thành điểm hẹn của hầu hết các lãnh đạo châu Âu. Với diện tích chưa đầy 12.000 km vuông và với 2,8 triệu dân này, Qatar là một mỏ khí đốt của thế giới, hiện đứng hạng tư trong số các nhà cung cấp khí đốt, nhưng riêng trong lĩnh vực khí hóa lỏng, thì « cậu bé tí hon » này dám đọ sức ngang ngửa với ông khổng lồ Mỹ và đã có những bước chuẩn bị để chiếm thị phần của Nga. Theo thẩm định của giới trong ngành, 50 % tiềm năng cung cấp LNG cho thế giới đang do Qatar và Mỹ nắm giữ. Do Nga xâm chiếm Ukraina, thị phần của Qatar tại châu Âu đã tăng lên gấp đôi đang từ hơn 7 % nhảy vọt lên thành 15 %. Để chuẩn bị thống lĩnh thị trường LNG thế giới, từ nhiều năm qua, Doha đã đẩy mạnh đầu tư với mục đích nâng khả năng cung cấp lên thêm 60 % vào ngưỡng 2027. Có nghĩa là trong từ 4 đến 5 năm nữa, hàng năm Qatar sẽ cung cấp 110 triệu tấn khí hóa lỏng cho thế giới thay vì 77 triệu tấn như hiện tại. Để đạt được mục tiêu này, Qatar đã huy động các tập đoàn quốc tế như TotalEnergies, Shell, Eni, ExxonMobil và ConocoPhillips để xây dựng nhà máy khí hóa lỏng lớn nhất thế giới. Hiện đang làm chủ 67 tàu chở dầu LNG, Doha đã ký hợp đồng, chủ yếu là với tập đoàn đóng tàu Hàn Quốc, để trang bị thêm 100 chiếc nữa trong 5 năm sắp tới.   Chuyên gia về năng lượng, giáo sư Thierry Bros, trường Khoa Học Chính Trị Paris, dù vậy thận trọng nhắc lại với 110 triệu tấn khí hóa lỏng Qatar sẽ cung cấp cho thế giới hàng năm, khối lượng đó tương đương với 50 % khí đốt của Nga tiêu thụ trong toàn khối Liên Âu. Trong cuộc họp báo cuối tuần qua thủ tướng kiêm bộ trưởng Năng Lượng Qatar, Saad Sherida Al-Kaabi khẳng định một khi các cơ sở mới bắt đầu hoạt động Doha dành từ 40 đến 50 % sản lượng để cung cấp cho châu Âu. LNG chưa giải quyết được vấn đề thiếu năng lượng cho châu Âu Đành rằng Liên Hiệp châu Âu đang lao vào cuộc săn lùng LNG, đôn đáo liên hệ với một số nước Trung Á, sưởi ấm quan hệ với một số nhà sản xuất ở châu Phi như Algérie… thậm chí quan tâm đến cả khí hóa lỏng của Malaysia, Indonesia, hai nguồn cung cấp tại Đông Nam Á, nhưng để « cai nghiện » khí đốt nói chung của Nga thì « đường còn dài ». Michael Stoppard thuộc cơ quan thẩm định tài chính Standard&Poor’s đánh giá : « LNG là giải pháp duy nhất và sẽ làm đảo lộn trật tự trên thị trường năng lượng toàn cầu trong thập niên sắp tới, nhưng hiện tại sản lượng khí hóa lỏng của thế giới chưa đủ để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ cho thị trường châu Âu ». Nói cách khác trước mắt tình hình vẫn sẽ « rất căng thẳng trong từ 3 đến 4 năm sắp tới » vì nhiều lý do. Trước hết như vừa trình bày, Qatar tuy có tiềm năng rất lớn nhưng khách hàng phải kiên nhẫn thêm ít nhất là cho đến khoảng 2025/2026 khi mà những nhà máy mới bắt đầu đi vào hoạt động. Nhìn sang Hoa Kỳ, đúng là tổng thống Biden đã cam kết bán LNG cho các đồng minh châu Âu, nhưng đó là một tuyên bố mang tính chính trị. Trong lúc tại Hoa Kỳ, công nghiệp dầu khí do tư nhân kiểm soát và chỉ có một vài đại tập đoàn mới có tiếng nói sau cùng. Nhìn đến khả năng cung cấp LNG trên thế giới, Qatar hay Mỹ, và kể cả Úc nếu muốn bán thêm cho châu Âu, thì cần phải có thêm những nhà máy nén khí. Hiện tại 7 nhà máy tại Hoa Kỳ đã hoạt động ở mức gần như tối đa. Ở đầu này của thị trường, để LNG thay thế khí đốt của Nga mà từ trước đến nay được chuyển vào Liên Âu qua các đường ống pipelines, thì châu Âu cần xây dựng thêm các bến tiếp nhận tàu chở khí hóa lỏng, cần có thêm kho chứa LNG, có thêm các trạm tái khí hóa. Hiện tại trên toàn châu lục, có khoảng 30 trạm tiếp nhận LNG đang hoạt động với công khoảng 70 % công suất. Từ khi chuyển hướng sang sử dụng khí hóa lỏng, Pháp và nhất là Đức thông báo xây dựng thêm các bến tiếp nhận LNG : Pháp mở thêm một trạm thứ năm tại cảng biển Le Havre, Đức dự trù thêm 4 cơ sở, một ở Hà Lan và hai tại Ý… Tất cả những công trình đó đòi hỏi thời gian, vào lúc mà chỉ một vài tuần lễ nữa châu Âu bước vào mùa đông. Những hợp đồng tập đoàn TotalEnergies vừa ký được với Qatar tuy đầy hứa hẹn nhưng trong ngắn hạn chưa thể tháo gỡ bế tắc về năng lượng cho nước Pháp. Hợp đồng của Đức mua khí hóa lỏng của Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất quá khiêm tốn để có thể thay thế khối lượng mà đường ống Nord Stream 1 vẫn cung cấp cho Berlin từ trước tới nay. Điều hiển nhiên nhất là qua việc đưa quân xâm chiếm Ukraina, tổng thống Vladimir Putin đã đẩy khách hàng lớn nhất của các tập đoàn năng lượng Nga vào vòng tay Hoa Kỳ. Vô tình hay cố ý, Matxcơva đã tạo cơ hội cho Qatar nhanh chóng trở thành tâm điểm trên một bàn cờ mang tính chiến lược. Về phần châu Âu, trước mắt vẫn lo thiếu điện trong mùa đông sắp tới. Trong tương lai, nếu không còn lệ thuộc vào Nga về dầu khí, thì Liên Hiệp châu Âu sẽ lệ thuộc vào Mỹ, vào các đối tác ở Trung Đông, tiêu biểu nhất là Qatar.  Trong điều kiện đó, các tổ chức nhân quyền kêu gọi tẩy chay Cúp bóng đá Thế Giới 2022 sắp mở ra tại vào tháng 11/2022, phản đối Doha bóc lột lao động, cho sự kiện thể thao này sẽ là « công dã tràng » !
    9/27/2022
    9:15
  • Trung Quốc, tâm điểm một trật tự mới đang hình thành tại Trung Á ?
    Cuộc gặp Vladimir Putin và Tập Cận Bình bên lề thượng đỉnh Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải - OCS 2022 tuần trước, đã làm lu mờ một trật tự mới tại Trung Á với tâm điểm là Bắc Kinh. Vì chiến tranh Ukraina, kinh tế Nga lệ thuộc nhiều hơn vào Trung Quốc, trong lúc nhiều nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ lo tìm điểm tựa để được bảo đảm « toàn vẹn lãnh thổ ».  Đây là cơ hội để Bắc Kinh lấn sang sân chơi của Nga, dùng lá bài đầu tư và kinh tế để lôi kéo các nước Trung Á về phía mình ? Uzbekistan, một nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ, cuối tuần qua, đã ký một loạt hợp đồng đầu tư, nhân là bên tổ chức thượng đỉnh OCS tại Samarkand : 16 tỷ đô la với Trung Quốc và khoảng 5 tỷ với Nga. Đây là một dấu hiệu nữa cho thấy ảnh hưởng của Matxcơva, ít ra là về kinh tế và thương mại, bị thu hẹp lại ngay trong vùng vốn là « sân nhà » của Liên Xô trước kia và nước Nga ngày nay.   Putin trong thế yếu Ngoài báo chí Nga, các phương tiện truyền thông quốc tế gần như im lặng về thông báo của tổng thống Vladimir Putin tại Uzbekistan cấp viện trợ phân bón cho các nước kém phát triển.   Về phía chủ tịch Trung Quốc, ông Tập Cận Bình không sang Luân Đôn dự tang lễ nữ hoàng Anh, không sang New York phát biểu trước Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc mà đã dành chuyến xuất ngoại đầu tiên đến Kazakhstan, quốc gia có trọng lượng nhất tại Trung Á, và sau đó là để dự thượng đỉnh OCS tại Samarkand, Uzbekistan. Cũng tại Samarkand Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải vừa chính thức kết nạp thêm một thành viên mới là Iran, một quốc gia thù nghịch với Washington và tương tự như Matxcơva, Teheran cũng đang ngạt thở vì lệnh cấm vận của châu Âu và Hoa Kỳ. Kết thúc hai ngày họp tại Uzbekistan, giới quan sát đồng loạt đưa ra hai nhận định. Thứ nhất là ông Putin đã bắt tay ông Tập khi đang trong thế yếu trên mọi mặt. Về kinh tế, Nga bị phương Tây trừng phạt, đã trông đợi nhiều vào Trung Quốc. Về quân sự : Ukraina không đầu hàng và chiến dịch quân sự thần tốc như điện Kremlin mong đợi đã kéo dài hơn nửa năm mà chưa biết đến khi nào mới kết thúc. Tệ hơn nữa, Kiev đang mở chiến dịch phản công, giải phóng nhiều thành phố Ukraina. Giới quân sự nói đến một bước ngoặt trong chiến tranh của Ukraina và thậm chí là một « thất bại » đau đớn cho quân đội Nga. Về ngoại giao, chiến dịch đặc biệt của ông Putin tại Ukraina đang khiến nhiều đối tác của Matxcơva trong khu vực Trung Á lo ngại với câu hỏi sau Ukraina, đến lượt quốc gia nào trong khối Liên Xô cũ sẽ là nạn nhân của điện Kremlin ?  Nhận xét thứ nhì mà các nhà phân tích phương Tây đồng loạt đưa ra, đó là trọng tâm của Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải, mà 4 sáng lập viên từng thuộc khối Liên Xô - vẫn chịu ảnh hưởng rất lớn của Matxcơva, đang nghiêng thêm nữa về phía Trung Quốc. Đồng thời Nga đã không lôi kéo được thêm các đồng minh trong khối ủng hộ « chiến dịch quân sự đặc biệt » như từ ngữ mà điện Kremlin sử dụng để biện minh cho cuộc xâm chiếm Ukraina. Ngay cả tình bạn « vững như bàn thạch » hay « vô bờ bến » giữa hai lãnh đạo Vladimir Putin và Tập Cận Bình cũng đã không được như Matxcơva mong đợi Trên đài truyền hình Pháp France 5, giáo sư địa chính trị trường Sciences Po, Paris Frédéric Encel giải thích : Frédéric Encel : « Trung Quốc mua dầu hỏa của Nga, nhưng với giá thấp hơn rất nhiều so với thị trường và một lần nữa giữa hai quốc gia này hoàn toàn không là đồng minh của lẫn nhau. Hai chữ đồng minh ở đây, hiểu theo  đúng nghĩa của khoa địa chính trị. Ông Putin cố tình chứng minh rằng Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải là một khối với một mục đích chung là chống lại phương Tây. (...) nhưng trong khối này, Nga yếu thế hơn Trung Quốc : GDP của Trung Quốc lớn gấp 10 so với Nga. Cũng đừng quên rằng, một số thành viên OCS từ lâu nay đã mở kênh đối thoại với Hoa Kỳ. Ấn Độ chẳng hạn đã ký với Mỹ một thỏa thuận về hạt nhân quân sự năm 2005. Tổ chức Hợp Tác Thượng Hải không là một khối đồng lòng vì nước Nga ».   OCS không là công cụ trong tay Nga Trên đài truyền hình Pháp - Đức Arte, chuyên gia kinh tế, Françoise Nicolas, giám đốc đặc trách về châu Á Viện Quan Hệ Quốc Tế Pháp IFRI thì nhấn mạnh đến những tính toán thận trọng của Trung Quốc trong việc « giúp đỡ » Nga : Françoise Nicolas : « Có khác biệt lớn giữa lời nói và việc làm : Về mặt chính thức Trung Quốc giữ thế trung lập nhưng thực ra thì Bắc Kinh lại ủng hộ Nga trên phương diện chính trị qua tuyên bố của các lãnh đạo Trung Quốc. Dù vậy, Trung Quốc đã không đi xa hơn những tuyên bố này, có nghĩa là sử dụng lại những ngôn từ của điện Kremlin để biện minh cho việc Nga đem quân xâm chiếm Ukraina, nhưng tránh yểm trợ Nga về mặt quân sự hay lộ liễu giúp đỡ tài chính. Ngoài việc mua dầu khí của Nga, Trung Quốc không giúp đỡ gì nhiều cho Matxcơva cả. Bắc Kinh không dại gì để bị lãnh đòn trừng phạt phương Tây ban hành ». Địa chính trị và kinh tế càng lúc càng gắn liền với nhau, theo tầm nhìn của Valérie Niquet, Quỹ Nghiên Cứu Chiến Lược của Pháp, Bắc Kinh càng lúc càng « khó chịu » về chiến tranh Ukraina, bởi lẽ kinh tế Trung Quốc đang phải trả giá cho tính toán đầy mạo hiểm đó của ông Vladimir Putin.   Valérie Niquet  : « Trung Quốc sẽ hài lòng nếu như Nga nhanh chóng giành được thắng lợi tại Ukraina bởi vì điều đó sẽ chứng minh cho thế thượng phong của một mô hình chế độ không như của phương Tây. Kịch bản đó đã không xảy ra, mọi việc không tiến triển như mong đợi. Giờ đây chiến dịch quân sự của Nga là một gánh nặng và gánh nặng đó bắt đầu ảnh hưởng đến kinh tế Trung Quốc. Mọi người nói nhiều đến việc Trung Quốc lợi dụng thời điểm này để mua vào dầu hỏa của Nga, nhưng đừng quên rằng, Nga chỉ chiếm có 10 % thị trường năng lượng Trung Quốc,  90 % còn lại, Trung Quốc vẫn có các nguồn cung ứng khác. Bên cạnh đó, chiến tranh Ukraina đẩy giá nhiên liệu tăng cao, tác động trực tiếp đến các nhà máy công nghiệp của Trung Quốc. Hơn nữa, chiến tranh Ukraina kiềm hãm thương mại  thế giới. Nga bị trừng phạt nên nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã thận trọng chờ xem tình hình tiến triển ra sao và nhất là không muốn vì vẫn giao tiếp với Nga để rồi bị Washington xếp vào sổ đen. Trong tầm nhìn của Trung Quốc, thuần túy về mậu dịch, thị trường quan trọng nhất là Mỹ chứ không phải là Nga ». Nếu như Trung Quốc bực mình vì Nga đã đi sai một nước cờ trên hồ sơ Ukraina để các nước « bạn » của Matxcơva bị vạ lây, trong chiều ngược lại, ở hậu trường, phía Nga cũng đang thất vọng không kém về ông Tập Cận Bình : Trung Quốc chỉ « bảo đảm những dịch vụ tối thiểu (...) ».  Một tờ báo Ấn Độ tiết lộ, tại Uzbekistan vừa qua, tổng thống Vladimir Putin khi nói về Trung Quốc đã thốt lên rằng « những người bạn của nước Nga là những nhà đàm phán đáng gờm ». Giới doanh nhân thân cận với điện Kremlin cũng đã thất vọng không kém.   Valérie Niquet  : « Qua các cuộc họp thường xuyên, câu lạc bộ Valdai quy tụ các doanh nhân, các nhà đầu tư thân cận với tổng thống Putin, đã bắt đầu bực mình thấy rằng Trung Quốc không đầu tư nhiều vào Nga. Kim ngạch mậu dịch có tăng mạnh nhưng đã không được như ông Putin mong đợi. Matxcơva muốn Bắc Kinh hỗ trợ nhiều hơn nữa, cả về tài chính. Nhưng điều đó hoàn toàn không diễn ra ». Giáo sư Frédéric Encel đã lưu ý Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải không là « một liên minh » quân sự như NATO, các thành viên chính chức và các quan sát viên của câu lạc bộ này « đối thoại với nhau » đặc biệt là trên vấn đề kinh tế, chia sẻ một số quan điểm về ngoại giao nhưng dứt khoán OCS không phải là một « khối ». Đó là chưa kể hầu hết mỗi quốc gia trong số này đều đang có tranh chấp lãnh thổ với những thành viên khác. Tiêu biểu nhất là xung đột biên giới Ấn Độ-Trung Quốc, hay giao tranh giữa Kirghizistan-Tadjikistan đã nổ ra, ngay vào lúc tổng thống hai nước cùng đang tham dự thượng đỉnh Samarkand cùng với các ông Tập Cận Bình và Vladimir Putin. Lá chủ bài về địa chính trị và địa kinh tế Báo Nhật Bản The Diplomat ngày 15/09/2022 nêu lên câu hỏi, « thấy gì từ chuyến công du Trung Á của ông Tập Cận Bình, về quan hệ giữa Trung Quốc với khu vực này ? » Hai đồng tác giả, Brian Wong và Iskander Akylbayev, trả lời : Trung Quốc từ lâu nay đã chiếu cố Trung Á, mắt xích không thể thiếu trên con đường « Tây tiến » của kế hoạch Một Vành Đai Một Con Đường. Trung Á là một lá chủ bài cả về địa chính trị lẫn địa kinh tế. Ở vào thời điểm này, Bắc Kinh cần trấn an các đối tác trong khu vực vào lúc đầu tư của Trung Quốc ra nước ngoài không còn được « rộng rãi » như xưa, cùng lúc thì nhiều đối tác đã nhận đầu tư của Trung Quốc, như Sri Lanka chẳng hạn, đang rơi vào bẫy nợ. Về phía các nước Trung Á, hai tác giả bài viết trên tờ The Diplomat ghi nhận : trước đây các nước trong vùng dựa vào Nga về an ninh, quân sự nhưng trông đợi vào Trung Quốc để phát triển kinh tế. Chiến tranh Ukraina đã làm lung lay nguyên tắc đó : nhiều nước lo sợ khi ủy thác an ninh của chính mình cho« ông anh cả » Putin. Riêng ông Tập Cận Bình như đã thấy rõ mối lo ngại đó của các đối tác Trung Á, chẳng vậy mà tại Samarkand lãnh đạo Trung Quốc đã nhiều lần nhấn mạnh đến nguyên tắc « tôn trọng chủ quyền và sự toàn vẹn lãnh thổ » của các thành viên. Ngoài những tính toán thuần túy kinh tế, Trung Á còn trông thấy những hợp đồng đầu tư với Trung Quốc như những « lá bùa hộ mạng » trước những tính toán chiến lược và chính trị của Nga.
    9/20/2022
    10:00
  • Mặt trận Trung Quốc - Nga chống phương Tây rạn nứt vì Kazakhstan ?
    Kazakhstan là cái gai trong tuần trăng mật giữa Matxcơva và Bắc Kinh, hay trái lại Nur Sultan là viên gạch đầu tiên cho mái nhà chung Á - Âu trước thượng đỉnh Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải - một sáng kiến của Trung Quốc và Nga là thành viên nặng ký nhất ? Từng chọn quốc gia Trung Á này làm bệ phóng cho dự án OBOR - Một Vành Đai Một Con Đường, Tập Cận Bình tính toán những gì khi chọn vùng ảnh hưởng của Matxcơva cho chuyến xuất ngoại đầu tiên sau gần ba năm bị « cấm cung » vì Covid-19 và trong bối cảnh Nga trông cậy nhiều vào Trung Quốc từ khi xâm chiếm Ukraina ? RFI tiếng Việt mời Emmanuel Véron, giáo sư địa chính trị, Viện Ngôn Ngữ và Văn Minh Đông Phương, trả lời các câu hỏi trên. Hai ngày trước thượng đỉnh Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải tại Uzbekistan với đỉnh điểm, trên nguyên tắc là cuộc gặp đầu tiên với Vladimir Putin từ khi Nga xâm chiếm Ukraina, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bắt đầu công du Kazakhstan trong hai ngày 14 và 15/09/2022. Thủ đô Nur Sultan đang trở thành tâm điểm của bàn cờ ngoại giao quốc tế : chuyến tông du của lãnh đạo Tòa Thánh Vatican trong 3 ngày kể từ 13/09 đã là một sự kiện, nhưng quan trọng hơn nữa đối với tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokaïev là cuộc hội đàm ngày 14/09 với chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Để chuẩn bị cho sự kiện lãnh đạo Trung Quốc công du Kazakhstan, tháng 7/2022 ngoại trưởng Vương Nghị đã nhấn mạnh Trung Quốc và Kazakhstan « tăng cường hợp tác », đặc biệt là trong khuôn khổ dự án Một Vành Đai, Một Con Đường. Tháng 2/2022, tổng thống Jomart Tokaïev và chủ tịch Tập Cận Bình trong một cuộc điện đàm, sau phong trào nổi dậy của một phần dân chúng Kazakhstan và Nga đã điều quân sang can thiệp, lãnh đạo hai nước đồng lòng « mở ra một giai đoạn vàng son 30 năm » trong quan hệ song phương. Giáo sư Emmanuel Véron, Viện Ngôn Ngữ và Văn Minh Đông Phương INALCO, Học Viện Hải Quân Pháp và chuyên gia về Trung Quốc đương đại, trước hết lưu ý về ý nghĩa, về tầm mức quan trọng chuyến công du Kazakhstan lần này :   « Trước hết, Kazakhstan sát cạnh Trung Quốc, chia sẻ một đường biên giới chung hơn một ngàn cây số. Trung Quốc là một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất của Kazakhstan và đương nhiên, cán cân thương mại nghiêng về phía Bắc Kinh. Kazakhstan xuất khẩu dầu, khí đốt và nhiều loại khoáng sản cho Trung Quốc. Năm 2013, chính tại thủ đô Astana, ông Tập Cận Bình khởi động dự án Con Đường Tơ Lụa Mới. Lần này, cho dù thủ đô Kazakhstan đã đổi tên (thành Nur Sutan), chuyến đi của ông Tập là một sự tiếp nối cho chuyến đi gần một chục năm trước. Bắc Kinh hàm ý nhắc nhở về tầm mức quan trọng của dự án và kế hoạch đó vẫn tiến triển. Điều thứ nhì là, sau Kazakhstan, Tập Cận Bình sẽ dự thượng đỉnh Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải, một sáng kiến khác của Bắc Kinh, tại Uzbekistan, dự trù diễn ra vào ngày 16/09. Ngoài Trung Quốc và Nga, nhiều nước Trung Á đã tham gia tổ chức này cùng với Ấn Độ, Pakistan. Một số đồng minh hay nước bạn khác của Trung Quốc được mời tham dự, với tư cách quan sát viên hay đối tác đặc biệt của Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải. Trong bối cảnh căng thẳng với phương Tây hiện nay và nhất là chiến tranh Ukraina, thượng đỉnh ở Uzbekistan mang ý nghĩa rất lớn về mặt chính trị và ngoại giao. Sự kiện này khẳng định khối Á - Âu muốn thoát khỏi cái bóng của phương Tây về nhiều mặt : kinh tế, thương mại, kỹ thuật, công nghệ chính trị, quân sự, ngoại giao. Trung tâm của khối này phải là Trung Quốc, và Eurasia làm đối trọng với phần còn lại của thế giới phương Tây mà mà tất cả xoay quanh Hoa Kỳ ». 1001 lý do để ông Tập chọn Kazakhstan Kazakhstan chính thức thoát khỏi quỹ đạo Matxcơva từ năm 1991 khi Liên Xô sụp đổ. Với gần 2,8 triệu cây số vuông, Kazakhstan đứng thứ 9 trên thế giới về diện tích, nhưng lại là một trong những quốc gia có mật độ dân số thấp nhất. Kazakhstan cũng là thành viên quan trọng nhất trong số 5 nước Trung Á. Thuần túy về địa lý, Kazakhstan chiếm một vị trí chiến lược giữa hai phần « đông » và « tây » của địa cầu, là « gạch nối » giữa châu Âu với châu Á. Như giáo sư Véron vừa nêu, Trung Quốc và Kazakhstan có đường biên giới chung rất dài, sát cạnh với Tân Cương, nơi đa số dân cư theo đạo Hồi thuộc sắc tộc thiểu số Duy Ngô Nhĩ, mà một phần lớn trong số đó gốc Kazakhstan hay có thân nhân đang sống tại Kazakhstan. Chính vì « yếu tố » Tân Cương, mà từ 2016 Bắc Kinh đã « đẩy mạnh hợp tác chống khủng bố » trong đối thoại với Kazakhstan. Trung Quốc đã bắt đầu chuyển giao nhiều trang thiết bị tăng cường an ninh (xe tải, drone, máy bay quân sự, video …) cho chính quyền Nur Sultan. Dưới góc độ kinh tế, Kazakhstan thực sự là một « mỏ vàng » trong mắt các doanh nhân Trung Quốc. Không phải tình cờ mà năm 2013 ông Tập Cận Bình đã « khai sinh » dự án Con Đường Tơ Lụa Mới thể kỷ 21 trên lãnh thổ quốc gia Trung Á này.   Kazakhstan là nguồn dự trữ uranium thứ nhì của thế giới. Những mỏ vàng, đồng, cobalt và đủ các loại kim loại hiếm là nam châm thu hút các doanh nghiệp Trung Quốc từ lâu nay. Emmanuel Véron : « Các chuyên gia về Kazakhstan thường nói đùa quốc gia đất rộng người thưa này đích thực là bảng phân loại Mendeleiv với đủ mọi kim loại, khoáng sản trong lòng đất. Mọi người chú ý nhiều đến dầu khí, than đá … mà quên rằng Kazakhstan là một mỏ uranium lớn trên thế giới và còn nắm giữ rất, rất nhiều các khoáng sản khác được Trung Quốc đánh giá cao. Từ lâu nay, các tập đoàn Trung Quốc đã đổ bộ vào Kazakhstan để khai thác uranium, vàng, dầu hỏa, khí đốt… Đây cũng là nơi đặt nhiều đường ống dẫn đưa năng lượng Nga vào lãnh thổ Trung Quốc ».   Theo báo Le Monde ngày 13/01/2022, Trung Quốc từ năm 2005 bắt đầu lập kho dự trữ dầu hỏa chiến lược, tương tự như tại nhiều nước phương Tây. Bắc Kinh đề ra mục tiêu đến năm 2025 các nước cộng hòa từng thuộc quỹ đạo của Liên Xô sẽ bảo đảm đến 20% khoản dự trữ chiến lược đó. Trong bài toán này, Trung Quốc trông chờ nhiều vào 2% dữ trữ dầu hỏa của Kazakhstan còn ngủ yên trong lòng đất. Từ năm 2006, Trung Quốc đã xây dựng gần một chục đường ống dẫn dầu với Kazakhstan, tối thiểu 5 trong số đó đã hoạt động. Năm 2005, tập đoàn dầu khí quốc gia CNPC mua lại một phần vốn của PetroKazakhstan : đó là cửa ngõ tiếp cận « một trong những mỏ dầu hỏa lớn nhất tại Trung Á ». Các chuyên gia về Trung Quốc đương đại thậm chí nói đến hẳn một « chiến lược ngoại giao dầu hỏa ». Đành rằng Kazakhstan vẫn duy trì liên hệ « đặc biệt » với Nga, nhưng vốn và các công ty của Trung Quốc đã « đổ bộ » vào Kazakhstan. Tối thiểu ba tuyến đường xe lửa tốc hành nối liền Trung Quốc với Kazakhstan, xuyên qua Nga đến thẳng tây Âu, Thổ Nhĩ Kỳ hay Iran đã đi vào hoạt động và Bắc Kinh đã huy động hàng chục tỷ đô la đầu tư cho các dự án này. Kazakhstan cũng đã trông cậy nhiều vào vốn của Trung Quốc để phát triển từ ngành thủy điện đến công nghiệp xe hơi… Ngoài những mục tiêu về kinh tế, Trung Quốc luôn theo đuổi mục đích chiến lược và an ninh trong quan hệ với tất cả các quốc gia có đường biên giới chung với Hoa Lục. Emmanuel Veron, Viện Ngôn Ngữ và Văn Minh Phương Đông INALCO, phân tích : « Chúng ta đã đề cập đến yếu tố quan trọng nhất là đường biên giới chung giữa hai nước. Trong suốt từ 3 đến 50 năm qua, Bắc Kinh luôn tìm cách « bình định » các đường biên giới. Trong mắt giới lãnh đạo Trung Quốc, điều đó có nghĩa là các quốc gia sát cạnh phải thuần phục Bắc Kinh. Điều này đã được minh họa qua quan hệ giữa Trung Quốc với các nước Đông Nam Á về vấn đề Biển Đông. Trong trường hợp của Kazakhstan thì rõ ràng đây là một mối quan hệ bất tương xứng, Kazakhstan lép vế trên đủ mọi phương diện, thành thử Trung Quốc coi Kazakhstan là điểm tựa để bắt rễ vào Trung Á. Kazakhstan có nhiều lợi thế : một đất nước giàu về tài nguyên, tương đối không đông dân, và là quốc gia có trọng lượng nhất trong số các nước Trung Á. Quá dễ để cho Bắc Kinh, qua cửa ngõ Kazakhstan, triển khai Con Đường Tơ Lụa Mới sang Trung Á, vươn sangTrung Đông và khối Âu - Á. Kazakhstan là một mắt xích quan trọng để từng bước bắt rễ vào một khu vực thuộc quỹ đạo của Liên Xô xưa kia, của Nga ngày nay ».      Yếu tố Nga trong bài toán của Tập Cận Bình Bài toán của Trung Quốc về Kazakhstan vấp phải một trở ngại là ảnh hưởng của Nga với nước cộng hòa từng thuộc Liên Xô. Một phần ba dân số nước ngày là người gốc Nga ; thủ đô Astana nay đổi tên là Nur Sultan lại là thành viên của Liên Minh Kinh Tế Á - Âu, Kazakhstan cũng là trong số các sáng lập viên Tổ Chức An Ninh Tập Thể CSTO, một sáng kiến của Matxcơva. Về phía Kazakhstan, cho dù thủ đô đã đổi tên, dinh tổng thống đã đổi chủ nhưng duy trì được thế cân bằng giữa hai nước láng giềng quá lớn là Nga và Trung Quốc luôn là kim chỉ nam trong chính sách đối ngoại của quốc gia Trung Á này. Kazakhstan chủ trương thu hút đầu tư của Trung Quốc để phát triển kinh tế, nhưng về an ninh thì Nga vẫn là điểm tựa chính. Nhưng cùng lúc, mở rộng bang giao với phần còn lại của thế giới để không bị lệ thuộc quá nhiều vào hai điểm tựa là Bắc Kinh và Matxcơva. Kazakhstan cũng trông cậy vào các đối tác khác, như châu Âu, hay Mỹ và cả nhiều nước châu Á, để giữ vừa đủ khoảng cách với hai nước láng giềng sát cạnh. Ngoài ra, Kazakhstan cũng không bao giờ quên bản sắc Á và Âu của chính mình : Liên Hiệp Châu Âu mới là nguồn đầu tư trực tiếp nước ngoài quan trọng nhất vào Kazakhstan, đứng trước cả Trung Quốc. Vào lúc khủng hoảng năng lượng trên thế giới đang tăng cao vì chiến tranh Ukraina, tổng thống Kassym-Jomart Tokaïev đã tiếp nhiều lãnh đạo châu Âu để bàn về chính sách xuất khẩu dầu khí. Trên đài RFI tiếng Việt, giáo sư Emmanuel Véron, Viện INALCO nhắc lại từ nhiệm kỳ của tổng thống Donald Trump cho đến dưới chính quyền Biden, Washington luôn duy trì quan hệ « hữu hảo » với Kazakhstan, và một sự « hiện diện kín đáo về mặt quân sự » tại quốc gia Trung Á này. Sau cùng, chuyên gia về Trung Quốc đương đại Học Viện Hải Quân Pháp và giáo sư địa chính trị tại Viện Ngôn Ngữ và Văn Minh Đông Phương thấy rõ ý đồ của Trung Quốc muốn gặm nhấm vào vùng ảnh hưởng của Nga : « Đằng sau vỏ bọc bề ngoài, rõ ràng là phía Nga đã bực mình trước sự năng động thái quá của Trung Quốc. Nhiều người dùng hình tượng ‘xe ủi’ khi nói đến áp lực từ phía Bắc Kinh. Cần nhắc lại rằng, Trung Quốc không chỉ gia tăng sự hiện diện ở Trung Á. Tại miền đông Siberia, tức là đi từ hồ Baikal đến tận Vladivostock, chỗ nào cũng thấy các doanh nghiệp của Trung Quốc. Riêng tại Trung Á, thì Kazakhstan là cổng vào cho phép Bắc Kinh mở rộng ảnh hưởng đến tận Turkmenistan, Iran ».  Chuyến viếng thăm chính thức Kazakhstan của chủ tịch Trung Quốc lần này là bằng chứng mới cho thấy sự gần gũi giữa hai quốc gia. Nếu như Nga, Mỹ bất đồng trên nhiều hồ sơ, ít ra là cả Washington lẫn Matxcơva cùng không hào hứng trước quan hệ nồng thắm giữa hai nguyên thủ Kassym-Jomart Tokaïev và Tập Cận Bình.
    9/13/2022
    8:56
  • Đầu tư và thương mại, con ngựa thành Troie của Trung Quốc tại Cam Bốt
    Một bên chấp nhận là « tai, mắt » của Bắc Kinh trong ASEAN để đối lấy viện trợ và đầu tư, còn bên kia thì đã trông thấy Cam Bốt là một mảnh đất màu mỡ để cho các doanh nghiệp Trung Quốc khai thác và xem Phnom Penh như một công cụ hữu ích cả về chính trị lẫn chiến lược. Barthélémy Courmont, giám đốc nghiên cứu Viện Quan Hệ Quốc Tế và Chiến Lược IRIS, phân tích về chiến lược trong hơn nửa thế kỷ Bắc Kinh giữ Phnom Penh trong quỹ đạo. Ngày 02/09/2022 bộ Quốc Phòng Cam Bốt « chân thành cảm ơn » Trung Quốc cấp cho Phnom Penh 150 chiếc xe để đưa đón các phái đoàn chính thức đến dự thượng đỉnh ASEAN và ASEAN+ vào tháng 11 sắp tới. Đây là dấu hiệu mới nhất cho thấy, Trung Quốc không chỉ là nhà đầu tư và tài trợ quan trọng nhất tại Cam Bốt mà còn can thiệp vào đời sống chính trị tại quốc gia Đông Nam Á này. Ngay từ những năm 1990, sau hiệp định Paris, Cam Bốt hội nhập trở lại với thế giới, rồi chính thức trở thành thành viên Hiệp Hội Đông Nam Á, Trung Quốc đã mau mắn tận dụng thời cơ, bắt rễ vào quốc gia với 15 triệu dân này. Công nghiệp dệt may, ngành du lịch, ngành khai thác đá quý, lâm sản, khai thác dầu hỏa, những công trình kiến trúc tại Phnom Penh, xa lộ, hải cảng, sân bay… Nơi nào cũng có vốn đầu tư của Trung Quốc. Từ 2016, Con Đường Tơ Lụa Mới kết nối Hoa Lục với phần còn lại của thế giới chính thức có một chặng dừng ở Xứ Chùa Tháp. Chủ tịch Tập Cận Bình đã sang tận Phnom Penh với gần 20 dự án đầu tư, trong số đó có nhiều dự án chung quanh thành phố cảng Sihanoukville, nhìn ra Vịnh Thái Lan. Trung Quốc giờ đây là nhà đầu tư số 1 tại Xứ Chùa Tháp và đã thay thế Nhật Bản để trở thành nhà tài trợ lớn nhất cho Cam Bốt.   Trả lời RFI tiếng Việt, giáo sư Courmont, đại học Công Giáo Lille, kiêm giám đốc nghiên cứu Viện Quan Hệ Quốc Tế và Chiến Lược IRIS nhắc lại bang giao của trục Bắc Kinh –Phnom Penh gần như không thay đổi với thời gian và trải qua nhiều chế độ cầm quyền nhiều thế hệ lãnh đạo ở Cam Bốt Barthélémy Courmont : « Từ lâu Trung Quốc đã quan tâm đến Cam Bốt. Ngay từ thập niên 1960 hai quốc gia này đã có một mối quan hệ mật thiết. Vua Sihanouk từng có những liên hệ cá nhân rất tốt với Mao Trạch Đông và Chu Ân Lai. Mọi người còn nhớ rằng khi bị lật đổ sau một cuộc đảo chính năm 1970 Sihanouk đã sang Trung Quốc tị nạn. Mối thâm giao này đã được duy trì ngay cả dưới chế độ Khmer Đỏ. Mãi cho đến chiến tranh biên giới Việt-Trung năm 1979 (…) khi mà Trung Quốc thua cuộc và chính quyền Cam Bốt được đặt dưới sự yểm trợ của chính quyền Hà Nội. Trong thập niên 1980, bang giao giữa Bắc Kinh với Phnom Penh nguội lạnh. Nhưng tình huống thay đổi hẳn kể từ sau hiệp định Paris 1991 và nhất là trong suốt thập niên 1990 Đảng Nhân Dân Cam Bốt lên cầm quyền, Sihanouk trở về nước sau nhiều năm lưu vong, với cương vị quốc vương Cam Bốt ông nắm giữ quyền lực một cách tượng trưng. Trung Quốc vận động để Cam Bốt vào ASEAN 1999 là một cột mốc quan trọng khác, khi quốc gia này Đông Nam Á này gia nhập ASEAN nhờ Bắc Kinh đã vận động ráo riết. Trung Quốc đã dẫn dắt Cam Bốt trong suốt quá tình tái sinh. Giáo sư Courmont giải thích : Barthélémy Courmont : « Trong suốt thập niên 1990 Cam Bốt là một trong những nước nghèo, một trong những nền kinh tế kém phát triển nhất trên thế giới. Nhiều thách thức to lớn về mặt kinh tế cũng như là xã hội chờ đợi quốc gia Đông Nam Á này. Trong suốt khoảng thời gian đó Trung Quốc đã tăng cường hiện diện tại Xứ Chùa Tháp với những phương tiện đang có trong tay, nghĩa là các doanh nghiệp Trung Quốc đã dựa vào cộng đồng người Hoa ở Cam Bốt chiếm khoảng 15 % dân số tại quốc gia Đông Nam Á này. Xu hướng này càng gia tăng trong kể từ 25-30 năm nay. Trung Quốc càng lúc càng hiện diện trên lãnh thổ Cam Bốt ». Hun Sen, loa phóng thanh của Bắc Kinh Trong chiến lược giữ Cam Bốt trong quỹ đạo, Trung Quốc đã sớm trông thấy một điểm tựa vững chắc là thủ tướng Hun Sen : Dù là người của Hà Nội, nhưng ông này đã càng lúc càng ngả về phía Bắc Kinh. Ông trở thành « cổng vào » Cam Bốt của các doanh nhân và các nhà đầu tư Trung Quốc. Hun Sen đã bật đèn xanh cho rất nhiều các dự án đầu tư lớn của Trung Quốc. Chẳng hạn như hồi năm 2000 khi khám phá một giếng dầu ngoài khơi Phnom Penh đã gạt đối tác truyền thống là Singapore để nhường phần cho tập đoàn dầu khí quốc gia Trung Quốc. Nhưng Bắc Kinh còn nhìn xa hơn cả những lợi ích kinh tế. Năm 2009 vài ngày sau quyết định trục xuất 20 người Duy Ngô Nhĩ sang Trung Quốc, Phnom Penh ký với Bắc Kinh 14 thỏa thuận hợp tác kinh tế, trị giá 850 triệu đô la. Giáo sư Barthélémy Courmont, đại học Lille giải thích về sự « liên kết » của chính quyền Hun Sen với Bắc Kinh về nhiều mặt, từ kinh tế, đến chính trị, chiến lược : Barthélémy Courmont : « Phần lớn các công trình kiến trúc tại thủ đô Phnom Penh các tòa nhà của chính phủ, các cơ quan chính thức của Nhà nước đều do các tập đoàn Trung Quốc xây dựng. Tôi muốn nói đến trụ sở Quốc Hội, phủ thủ tướng… Qua đó chúng ta thấy mức độ rất chặt chẽ trong liên hệ giữa ông Hun Sen với Trung Quốc. Bắc Kinh dựa vào thủ tướng Hun Sen, một nhà lãnh đạo chuyên chế, tập trung quyền lực trong tay, để bắt rễ vào Cam Bốt. Đổi lại chính quyền Phnom Penh trong tay Hun Sen tán đồng lập trường của Trung Quốc trên nhiều hồ sơ như là tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông giữa Bắc Kinh với nhiều thành viên ASEAN (Philippines, hay Việt Nam). Một cách tự động Cam Bốt luôn tán đồng và ủng hộ quan điểm của Trung Quốc. Hệ quả kèm theo là lập trường của Phnom Penh luôn trái ngược lại với những lợi ích của ASEAN trong vấn đề Biển Đông, đặc biệt là đi ngược lại với những lợi ích của Việt Nam ». Đấy mới chỉ là một thí dụ cụ thể về hậu quả từ việc Trung Quốc dùng đầu tư và mua chuộc Cam Bốt. Barthélémy Courmont : «Sự gần gũi đó giữa Trung Quốc với Cam Bốt khiến ASEAN rất khó tìm được một tiếng nói chung trong chiến lược đối ngoại với Bắc Kinh. Chẳng hạn như trên vấn đề cùng khai thác các dự án trên sông Mekong. Tuy nhiên quan trọng hơn cả, như vừa nói là trên vấn đề tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông. Trên tất cả những hồ sơ có liên quan đến Trung Quốc, ASEAN hoàn toàn bất lực để tìm ra đồng thuận, do Phnom Penh luôn bảo vệ quyền lợi của Bắc Kinh, đứng về phía Trung Quốc ». Ream, « thêm một bước nữa » trong chiến lược thâu tóm Đông Nam Á Về quân sự và chiến lược, mọi chú ý đang dồn về căn cứ hải quân Ream, cách thành phố cảng Sihanoukville chưa đầy 30 km về phía nam. Đầu tháng 6/2022 Cam Bốt và Trung Quốc chính thức khởi động chương trình « nâng cấp » căn cử hải quân này. Truyền thông Hoa Kỳ báo động Bắc Kinh sẽ được « độc quyền » sử dụng một phần căn cứ ngay bên bờ Vịnh Thái Lan, một phương tiện để Trung Quốc tiếp cận dễ dàng hơn các đảo đá đang tranh chấp với các láng giềng Đông Nam Á ở Biển Đông. Cho dù những thông tin chính xác về mức độ đầu tư của Trung Quốc tại căn cứ quân sự này còn được giữ bí mật nhưng giám đốc nghiên cứu Viện Quan Hệ Quốc Tế và Chiến Lược của Pháp, Barthélémy Courmont giải thích về tầm mức quan trọng về mặt chiến lược và an ninh đối với Trung Quốc : Barthélémy Courmont : « Đây sẽ là căn cứ quân sự thứ nhì của Trung Quốc ngoài lãnh thổ, sau căn cứ thường trực tại Djibouti. Đây sẽ là một biểu tượng rất quan trọng, bởi vì sẽ là lần đầu tiên Trung Quốc đặt căn cứ hải quân trên lãnh thổ của một thành viên của ASEAN, tăng cường hiện diện quân sự trong khu vực, bên cạnh những căn cứ đã bồi đắp ở Hoàng Sa và Trường Sa. Do vậy cả về mặt biểu tượng lẫn thực chất, theo tôi, căn cứ Ream sẽ có tầm cỡ quan trọng còn hơn cả so với căn cứ đã hoạt động tại Djibouti, bởi đây sẽ là một căn cứ hoạt động ngay giữa lòng ASEAN, sát cạnh cửa ngõ Trung Quốc. Sự gần gũi về địa lý với Trung Quốc này khiến khả năng các nước Đông Nam Á cưỡng lại sức mạnh và ý muốn của Bắc Kinh sẽ lại càng hạn hẹp hơn nữa. Hiện diện ở Ream, Trung Quốc rồi đây sẽ có thể áp đặt quan điểm với một số thành viên ASEAN, mở rộng thêm nữa ảnh hưởng với Cam Bốt ». Nhưng một lần nữa giới phân tích nhắc lại, hợp tác quân sự song phương « không mới chỉ bắt đầu từ hôm qua ». : năm 1997 ông Hun Sen đã ký với thủ tướng Lý Bằng một thỏa thuận hợp tác nhờ Trung Quốc giúp đào tạo cảnh sát. Cùng năm Bắc Kinh đã viện trợ cho Phnom Penh 116 xe vận tải quân sự 70 xe jeep tổng trị giá 2,8 triệu đô la. Trong một bài nghiên cứu đăng trên The Conversation ngày 02/03/2021, hai chuyên gia Pháp về địa chính trị và quan hệ quốc tế, Emmanuel Véron và Emmanuel Lincot nêu bật một chi tiết : ba thành phố du lịch nổi tiếng của Cam Bốt bao quanh căn cứ hải quân Ream, phần lớn các cơ sở hạ tầng tại cả ba địa điểm du lịch đó, (khách sạn, song bài, hàng quán, sân golf, bến tàu…)  do các nhà thầu Trung Quốc xây dựng, và chủ yếu là để phục vụ du khách Trung Quốc. Đây là những công dân Trung Quốc đông hơn người bản địa. Tiêu biểu nhất cho thấy vốn của Trung Quốc đã « đổ bộ » đến khu vực này là dự án xây dựng khu nghỉ mát ở Dara Sakor, tỉnh Koh Kong, trải rộng trên 90 km bờ biển Cam Bốt. Để kết luận giáo sư Courmont nhìn nhận, không hay ho gì khi chấp nhận làm chư hầu cho Trung Quốc để đổi lấy viện trợ và đầu tư nhưng xét cho cùng, ông Hun Sen khi một khi đã chọn cai trị đất nước với một bàn tay sắt và để duy trì chiếc ghế quyền lực, thì Phnom Penh có sự lựa chọn nào khác hay không ? Barthélémy Courmont : « Cam Bốt là một quốc gia tương đối bị cô lập trên trường quốc tế. Phương Tây lên án Hun Sen, đàn áp đối lập, giải thể các đảng phái chính trị chống đối ông ta. Trong cuộc bầu cử 2018 đảng Nhân Dân Cam Bốt và liên minh đã kiểm soát toàn bộ Quốc Hội. Mỹ và Liên Âu đã ban hành các biện pháp trừng phạt Cam Bốt. Về kinh tế, quốc gia Đông Nam Á này dù đã phát triển trong hơn 20 năm qua, dù có tỷ lệ tăng trưởng cao nhất trong khu vực, nhưng Cam Bốt vẫn là một nước nghèo với những nhu cầu vô cùng to lớn về cơ sở hạ tầng. Bị Âu, Mỹ tẩy chay, Phnom Penh không có nhiều sự chọn lựa nào khác ngoại trừ Trung Quốc. Nhật Bản vốn là một trong những nhà đầu tư nhiều vào Xứ Chùa Tháp nhưng khác với Bắc Kinh, Tokyo lung túng vì chính sách đàn áp đối lập của Hun Sen. Trong điều kiện đó, Trung Quốc là đối tác quan trọng nhất đầu tư vào Cam Bốt ». Tựa như Lào, Sri Lanka, Cam Bốt cũng đứng trước nguy cơ sa bẫy nợ Trung Quốc bởi vì Bắc Kinh luôn áp dụng một công thức : đầu tư vào một số chính khách ở những nơi Trung Quốc muốn bắt rễ vào. Đấy là những cửa ngõ để thực hiện các mục tiêu chính trị và chiến lược lâu dài.
    9/6/2022
    10:04
  • Lào - Miến Điện : Mồi ngon của chủ nợ Trung Quốc
    Thêm 2 nước Đông Nam Á trước bẫy nợ Trung Quốc. Là chủ nợ chính của Lào, là điểm tựa tài chính gần như duy nhất của tập đoàn quân sự Miến Điện và vì lợi ích chính trị và chiến lược, Trung Quốc không bỏ rơi các đối tác này. Olivier Guillard, trung tâm nghiên cứu về châu Á CERIAS đại học Québec-Montréal, giám đốc đặc trách về thông tin cơ quan tư vấn CRISIS24 -Garda World phân tích về hai trường hợp rất khác nhau của Lào và Miến Điện trước cùng một chủ nợ. 7 triệu dân và gánh nợ 6 tỷ đô la Chỉ vì ham lợi từ một dự án đường sắt nối liền thủ đô Vientiane với thành phố Côn Minh, hơn 7 triệu dân Lào mang nợ Trung Quốc 6 tỷ đô la Mỹ. Nếu như Vientiane và Bắc Kinh cùng xem tuyến đường sắt này là bệ phóng cho ngành du lịch sau những năm tháng khủng hoảng y tế Covid, thì trái lại các nhà quan sát đồng loạt nói đến một công trình được xây trên « núi nợ » : Lào tự túc tài trợ cho dự án 30 % - 70 % còn lại là vốn đi vay của Trung Quốc. Tuyến đường sắt nối liền Côn Minh của Trung Quốc với thủ đô Vientiane chỉ là một trong số rất nhiều kế hoạch đầu tư trong khuôn khổ Một Vành Đai Một Con Đường OBOR còn được gọi là Con Đường Tơ Lụa Mới của thế kỷ 21 kết nối Trung Quốc với phần còn lại của thế giới. Trung Quốc hiện nắm giữ gần một nửa nợ nước ngoài của chính quyền Vientiane theo như thẩm định của Ngân Hàng Thế Giới hồi tháng 4/2022. Hiện tại Trung Quốc đã đầu tư tổng cộng gần 16,5 tỷ đô la tại quốc gia Đông Nam Á này, qua hơn 800 dự án, chủ yếu là trong ngành địa ốc và thủy điện. Chỉ một mình công ty điện lực quốc gia Lào hút 30 % tổng số nợ công của cả nước. Tháng 6/2022 tình hình kinh tế của Lào đột ngột xấu đi : lạm phát tăng 23 % so với cùng thời kỳ năm ngoái, giá xăng nhân lên gấp đôi trong lúc hóa đơn khí đốt đắt hơn so với hồi 2021 đến 70 %. Nhiều nguyên nhân dẫn tới hiện tượng này : một là Covid và hai là việc Nga xâm chiếm Ukraina đẩy giá nông phẩm, nguyên liệu xăng dầu lên cao. Trả lời RFI tiếng Việt, nhà nghiên cứu Olivier Guillard thuộc trung tâm nghiên cứu về châu Á CERIAS trường đại học Québec-Montréal, Canada, giám đốc đặc trách về thông tin cơ quan tư vấn CRISIS24 -Garda World nhắc lại : tương tự như nhiều quốc gia đang phát triển, như là Pakistan hay Sri Lanka, trước đây, Lào và  Miến Điện cùng cầu viện chủ nợ chính là Trung Quốc. Bắc Kinh đã phớt lờ kêu gọi triển hạn nợ cho chính quyền Colombo, để rồi Sri Lanka lâm vào khủng hoảng cả về kinh tế lẫn chính trị nghiêm trọng nhất từ nhiều thập niên qua. Cựu thủ tướng Pakistan Imran Khan tháng Giêng 2022 đã điều đình với ông Tập Cận Bình về một khoản viện trợ nào đó nhưng đã ra về tay không và ba tháng sau chính phủ của ông bị lật đổ. Lào và Miến Điện thì sẽ may mắn hơn. Olivier Guillard giải thích : Olivier Guillard  : « Bắc Kinh nhận tất cả những lời thỉnh cầu của các con nợ và cứu xét tùy theo từng hồ sơ. Mức độ ưu tiên tùy thuộc vào khả năng thanh toán, vào cơ hội để phục vụ quyền lợi của Trung Quốc về lâu dài nhất là nhìn từ góc độ chiến lược. Tất cả các quốc gia mang nợ phải cầu khẩn Bắc Kinh đều là những đối tác chính trị, kinh tế hay chiến lược của Trung Quốc. Thí dự như trong trường hợp của Lào ở Đông Nam Á hay Pakistan tại Nam Á: trong khuôn khổ dự án Vành Đai Con Đường, Trung Quốc đã đầu tư rất nhiều vào hai quốc gia này. Với Pakistan, Bắc Kinh cam kết hơn 60 tỷ đô la cho các công trình cơ sở hạ tầng. Với Lào, thì quan trọng nhất đến nay là công trình xây dựng đường xe lửa cao tốc đi từ Côn Minh đến Vientiane, tốn hơn 6 tỷ đô la. Trước Covid, kinh tế Lào rất năng động với khoảng 6-7 % tăng trưởng một năm, nhưng tất cả đã bị chựng lại vì khủng hoảng y tế và giờ đây là do tình hình thế giới. Lào là một nền kinh tế nhỏ hơn nhiều so với Miến Điện, với khoảng 7 triệu dân. Một trong những hoạt động cột trụ là thủy điện. Trong những năm gần đây, Vientiane đẩy mạnh đầu tư trong lĩnh vực này, chủ yếu là nhờ vốn của Trung Quốc. Trước đại dịch, kinh tế Lào hoạt động khá tốt. Nhưng dịch Covid đã làm thay đổi cục diện và chính quyền nước này bắt đầu mất khả năng thanh toán nợ đáo hạn. Vientiane phải cầu cứu chủ nợ chính là Trung Quốc và kể cả các định chế tài chính đa quốc gia như Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế ». Tài nguyên của Miến Điện, tài sản của Trung Quốc Trường hợp của Miến Điện thì khác : đây là một quốc gia có 55 triệu dân, và khoảng 2.000 km đường biên giới chung với Trung Quốc, sát cạnh Vân Nam, một trong những tỉnh kém phát triển nhất tại Hoa Lục. Từ năm 1988 Miến Điện là cửa ngõ tiêu thụ hàng sản xuất từ các nhà máy ở Vân Nam. Trong 15 năm, GDP của tỉnh này đã được nhân lên gấp ba lần. Lợi thế thứ nhì của Miến Điện là các nguồn tài nguyên thiên nhiên, từ các mỏ ngọc thạch đến đất hiếm. Theo tuần báo Courrier International số ngày 22/07/2022, đành rằng Trung Quốc độc quyền kiểm soát thị trường kim loại hiếm, chiếm 60 % kim ngạch xuất khẩu toàn cầu, nhưng đối với một số mặt hàng trong danh sách này, như là dysprosium, gadolinium, hay terbium thuộc dòng đất hiếm nặng, thì Miến Điện mới là nguồn cung cấp số 1 cho thế giới. Điều ít biết đến là Miến Điện « gia công » cho Trung Quốc trên một thị trường mà 80 % sản lượng là để phục vụ cho các nhà sản xuất của Mỹ. Bên cạnh đó sự gần gũi về mặt chính trị giữa tập đoàn quân sự Miến Điện với chính quyền Bắc Kinh cũng là những yếu tố khiến Trung Quốc còn tiếp tục đổ thêm tiền vào quốc gia Đông Nam Á này như phân tích của nhà nghiên cứu Olivier Guillard : Olivier Guillard : « Tập đoàn quân sự Miến Điện có quan hệ rất tốt với Trung Quốc cả về chính trị lẫn chiến lược. Đối thoại giữa Naypyidaw với Bắc Kinh nhờ vậy thuận lợi, nhất là Trung Quốc tới nay là một trong những điểm tựa ngoại giao hiếm hoi của giới tướng lĩnh cầm quyền Miến Điện. Tại quốc gia Đông Nam Á này, Trung Quốc đã đầu tư vào một công trình xây dựng đường ống dẫn dầu, để giảm thiểu áp lực ở khu vực eo biển Malaka và bên cạnh đó còn có khá nhiều những dự án khai thác năng lượng, quặng mỏ và xây dựng hải cảng, sân bay. Miến Điện là một trong những con nợ mà Trung Quốc sẽ còn tiếp tục giúp đỡ và Bắc Kinh sẽ là một trong số rất ít những nhà tài trợ quốc cấp thêm tín dụng cho Naypyidaw. Có một sự « gần gũi » về mặt chính trị giữa Trung Quốc với tập đoàn quân sự Miến Điện ». Nợ, một công cụ phục vụ lợi ích chính trị của Bắc Kinh Nói cách khác, nhìn từ góc độ kinh tế, chính trị đến địa chính trị cũng đủ thấy là Trung Quốc sẽ còn tiếp tục hỗ trợ Miến Điện. Có điều Miến Điện hay Lào chỉ là hai trong số 163 quốc gia kém phát triển trên thế giới đi vay Trung Quốc. Mùa thu năm ngoái đại học Mỹ William&Mary, bang Virginia công bố một báo cáo về tình trạng nợ nần của các nước nghèo với một chủ nợ duy nhất là Trung Quốc. Theo tài liệu này trong khuôn khổ dự án Con Đường Tơ Lụa Mới Bắc Kinh phân phát 850 tỷ đô la tín dụng cho các nước nghèo. Trung Quốc nắm giữ một khoản tín dụng tương đương với hơn 10 % GDP của 40 trong số 163 quốc gia kém phát triển nhưng đã hăng hái tham gia dự án OBOR còn được gọi là BRI. Báo cáo cuối 2021 của Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế thẩm định 36 nước đang mang nợ Trung Quốc có nguy cơ mất khả năng thanh toán nợ nước ngoài. Gần một chục năm sau ngày Bắc Kinh khởi động sáng kiến Một Vành Đai Một Con Đường một số tiếng nói không ngần ngại cho rằng Trung Quốc đã « làm giàu trên xương máu của những ngước nghèo ». Chuyên gia về Nam Á và Đông Nam Á Olivier Guillard trung tâm nghiên cứu CERIAS đại học Canada phân tích : Olivier Guillard : « Nhiều quốc gia trên thế giới tham gia dự án Con Đường Tơ Lụa Mới của Trung Quốc, đó là một điều chắc chắn và không thể phủ nhận. Trong trường hợp của các nước đã đi vay nợ Trung Quốc, kinh tế đã sa sút hẳn so với 5 hay 7 năm trước đây : Pakistan lao đao vì tài chính. Sri Lanka thì như đã thấy trong thời gian gần đây. Một số vấn đề khác cũng đã được phát hiện tại Nepal, Bangladesh. Miến Điện là một trường hợp cá biệt : kinh tế sụp đổ do tác động từ cuộc đảo chính của bên quân đội tiến hành. Phần lớn các quốc gia ‘đối tác’ của Trung Quốc đều thất vọng. Tại một số nơi, dân chúng chống đối mạnh mẽ các dự án đầu tư của Trung Quốc bởi vì các chương trình đó chỉ có lợi cho phía Trung Quốc mà thôi. Bản thân Bắc Kinh cũng đã rút lại một số kế hoạch đầu tư : thí dụ như có 8 hay 9 chương trình tại Bangladesh đã bị hủy. Nhiều quốc gia cho rằng OBOR là nguyên nhân gây ra khó khăn cho các nước nhận đầu tư của Trung Quốc. Dân chúng ‘nổi dậy’ trước cái mà họ gọi là ‘bẫy nợ’ Trung Quốc ». Tín dụng Trung Quốc, một chiếc hộp đen Mùa xuân 2021 bốn viện nghiên cứu của Mỹ và Đức khám phá một « kho tàng » tài liệu mật liên quan đến hàng trăm dự án đầu tư do Trung Quốc tài trợ tại 24 quốc gia có thu nhập thấp. Theo các tài liệu đó, trong giai đoạn 2000-2020 Bắc Kinh đã cấp 36,6 tỷ đô la tín dụng cho các quốc gia này trong những « điều kiện lạ lùng ». Chẳng hạn như số tiền đi vay và các điều khoản để nhận được đầu tư của Trung Quốc đều thuộc phạm trù « bí mật ». Bắc Kinh cũng đòi các đối tác đi vay, phải cam kết « không tham gia Câu Lạc Bộ Paris ». Đó là một tổ chức quy tụ nhiều nước lớn trên thế giới có thẩm quyền triển hạn hoặc xóa nợ cho các quốc gia mất khả năng thanh toán. Hay chí ít đó cũng là một không gian để các nước đi vay đàm phán lại với chủ nợ. Một điều kiện bất thường không kém là gần một nửa các hợp đồng tín dụng nói trên liên quan đến một chủ nợ là Ngân hàng Phát Triển Trung Quốc. Các văn bản ghi rõ định chế này hoàn toàn có quyền đòi được trả nợ trước thời hạn nếu như con nợ « có lập trường hay hành vi làm tổn hại đến một cơ quan của Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa ». Sau cùng bốn viện nghiên cứu của Mỹ và Đức cũng đã tìm thấy một chi tiết thú vị khác trong các hợp đồng được giữ kín nói trên theo đó : cắt đứt bang giao với Bắc Kinh mặc nhiên đẩy con nợ của Trung Quốc vào cảnh mất khả năng thanh toán.  Các viện AidData thuộc Đại Học William&Mary, Center for Global Development, Peterson Institute for International Economics của Hoa Kỳ và World Economics của Đức đồng đưa ra nhận định : Nợ là công cụ phục vụ lợi ích chính trị, kinh tế và chiến lược của chính quyền Bắc Kinh.
    8/30/2022
    9:21

Acerca de TẠP CHÍ KINH TẾ

Sitio web de la emisora

Escucha TẠP CHÍ KINH TẾ, Los 40 Principales Mexico y muchas más emisoras de todo el mundo con la aplicación de radio.es

TẠP CHÍ KINH TẾ

TẠP CHÍ KINH TẾ

Descarga la aplicación gratis y escucha radio y podcast como nunca antes.

Tienda de Google PlayApp Store

TẠP CHÍ KINH TẾ: Radios del grupo